• 1. Niepełnosprawność

    Definicje i problemy niepełnosprawności

    Osoby niepełnosprawne stanowiły od zawsze część społeczeństwa. Dawniej jednak były one skazane na radzenie sobie samodzielnie lub z pomocą najbliższych z wszelkimi przeszkodami, które stawały na ich drodze, a które dla człowieka w pełni sprawnego nie stanowią problemu. W czasach nowożytnych pomoc osobom niepełnosprawnym obejmowała jedynie wybrane grupy spośród nich np. chorych psychicznie lub inwalidów wojennych, dyskryminując pozostałe grupy osób niepełnosprawnych, a przecież w takim samym stopniu potrzebujących wsparcia.

    Systemowe podejście do problemu niepełnosprawności zostało zapoczątkowane dopiero w połowie XX wieku. Ma ono na celu kompleksową pomoc osobom niepełnosprawnym w jak najsprawniejszym funkcjonowaniu w życiu indywidualnym i społecznym, bez względu na przyczynę i czas powstania niepełnosprawności.

    Jest to podejście bardzo racjonalne, uwzględniające dynamikę przemian społecznych i równy dostęp każdej jednostki do wszelkich praw. Musimy bowiem pamiętać, że niepełnosprawność jest pojęciem bardzo szerokim i bardzo płynnym, a w pewnym momencie życia może dotyczyć każdego z nas. Fakt, że obecnie jesteśmy zdolni do sprawnego funkcjonowania i radzenia sobie samodzielnie nie oznacza, że to co dziś jest w zasięgu naszych możliwości nie ulegnie wraz z wiekiem lub w wyniku nieprzewidzianych okoliczności losowych zmianie. Każdego z nas może dotknąć sytuacja w wyniku której to co dziś nie stanowi dla nas problemu, stanie się kiedyś barierą nie do pokonania, w konsekwencji czego uzyskamy miano osoby niepełnosprawnej. Słuszne więc są działania państwa mające na celu z jednej strony pomoc osobom niepełnosprawnym w walce z ich ograniczeniami, z drugiej zaś przystosowanie do ich potrzeb środowiska społecznego czy też zawodowego.

    Pojęcie niepełnosprawność ze względu na swój szeroki zakres jest różnie definiowane. Wg WHO: „Niepełnosprawność, to wynikające z uszkodzenia i upośledzenia funkcji organizmu ograniczenie lub brak zdolności do wykonywania czynności w sposób lub w zakresie uważanym za normalny dla człowieka.”

    Natomiast „Za niepełnosprawne uważa się osoby, które nie mogą, częściowo lub całkowicie, zapewnić sobie możliwości samodzielnego normalnego życia indywidualnego i społecznego na skutek wrodzonego lub nabytego upośledzenia sprawności fizycznych lub psychicznych.” Niepełnosprawność jest więc konsekwencją ograniczenia dostępu do zasobów ( fizycznych, psychicznych, umysłowych ) będących w posiadaniu każdego człowieka w wyniku czego nie ma on możliwości pełnego ich wykorzystania, a komfort jego życia ulega znacznemu obniżeniu.

    Definicje zaproponowane przez WHO są wypierane przez nowe, ze względu na zmianę postrzegania problemu niepełnosprawności jako problemu społecznego i dążenia do wyrównania szans dla osób niepełnosprawnych i zapewnienie im korzystania ze wszystkich przysługujących im praw na równi z pozostałymi obywatelami.

    Nowy sposób patrzenia na osoby niepełnosprawne (i ich problemy), zaprezentowany został przez Europejskie Forum Niepełnosprawności, które w Parlamencie Europejskim (w październiku 1994 roku) przyjęło następującą definicję: „Osobą niepełnosprawną jest jednostka w pełni swych praw, znajdująca się w sytuacji upośledzającej ją na skutek barier środowiskowych, ekonomicznych i społecznych, których z powodu występujących u niej uszkodzeń nie może przezwyciężać w taki sposób jak inni ludzie. Bariery te zbyt często są zwiększone przez deprecjonujące postawy ze strony społeczeństwa.”

    W Polsce upowszechniła się definicja osoby niepełnosprawnej uchwalona 1 sierpnia 1997 r. przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (Karta Praw Osób Niepełnosprawnych). Mówi ona, że za niepełnosprawne uznaje osoby, których sprawność fizyczna, psychiczna lub umysłowa trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia życie codzienne, naukę, pracę oraz pełnienie ról społecznych, zgodnie z normami prawnymi i zwyczajowymi. Mają one prawo do niezależnego, samodzielnego i aktywnego życia oraz nie mogą podlegać dyskryminacji. (Ustawa z 26 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osoby niepełnosprawnej, Dz. U., nr 123, poz. 776) [8, s. 33].

    do góry

    Międzynarodowa klasyfikacja niepełnosprawności ICF

    Podane definicje niepełnosprawności wskazują na wielopoziomowość problemu jej rozpatrywania. W praktyce dąży się do jak najprostszej klasyfikacji zjawiska niepełnosprawności, ujmując najważniejsze bariery jej powstawania. Klasyfikacje tego typu mają zastosowanie praktyczne, ponieważ na ich podstawie tworzone są programy mające na celu integrację osób niepełnosprawnych ze społeczeństwem, poprzez eliminację zdiagnozowanych barier.

    Jedną z międzynarodowych klasyfikacji osób niepełnosprawnych, rozpowszechnioną na całym świecie, majacą szerokie zastosowanie praktyczne jest wprowadzona przez WHO klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (International Classification of Functioning, Disability and Health) określana w skrócie jako: ICF. Posiada ona zastosowanie w badaniach statystycznych a także celach badawczych, klinicznych i edukacyjnych. Celem wprowadzenia ujednoliconej klasyfikacji na całym świecie jest potrzeba ustalenie wspólnego słownictwa co do opisu zdrowia i związanych ze zdrowiem stanów, umożliwienie porównania danych między poszczególnymi krajami, ustalenie. systemowego wzoru kodów dla zdrowotnych systemów informacyjnych.

    Klasyfikacja ta niedalekiej przyszłości zostanie wprowadzona także w Polsce, dlatego też znajomość jej jest niezbędna do zrozumienia szeregu informacji publikowanych na temat niepełnosprawności. Uzupełnieniem klasyfikacji ICF jest funkcjonująca obok niej klasyfikacja chorób ICD. Obie te klasyfikacje uzupełniają się nawzajem. ICD jest klasyfikacją chorób, natomiast ICF bezpośrednio z niej wynika i jest klasyfikacją następstw chorób w postaci obecności zaburzeń funkcjonowania organizmów, jednak może ona dotyczyć także osób zdrowych. Ocenia więc stan zdrowia chorego w nawiązaniu do otaczającego środowiska i jego sytuacji życiowej.

    Klasyfikacja ICF składa się z 2 części, z których każda jest podzielona na 2 grupy.

    Cz. I. Funkcjonowanie i Niepełnosprawność

    • Funkcje i struktury (budowa) organizmu.
    • Aktywność (działanie) i uczestnictwo.

    Cz. II. Czynniki kontekstowe

    • Czynniki środowiskowe.
    • Czynniki indywidualne.
    Rys 1. Klasyfikacja niepełnosprawności ICF – wzajemne zależności. Źródło: Wilkowska – Pietruszyńska A.: „Niepełnosprawność”, Orzecznictwo Lekarskie 2009.

    Klasyfikacja ICF uwzględnia trzy płaszczyzny postrzegania niepełnosprawności : pierwsza z nich dotyczy uszkodzenia (impairment) budowy anatomicznej organizmu oraz jego funkcjonowania z istniejącymi defektami, dotyczy więc obszaru biologicznego.

    Uszkodzenie te stanowi w kolejnym etapie podstawę do określenia ograniczenia działania (activity limitations) i uczestniczenia (participation restriction). Druga płaszczyzna obejmuje aktywność jednostki, możliwości jej funkcjonowania oraz brania udziału w życiu społecznym a także relacje ze społeczeństwem pod kątem jej ograniczonych niepełnosprawnością możliwości. Trzecia płaszczyzna określa funkcjonowanie jednostki w środowisku.

    Funkcje i struktury organizmu w klasyfikacji ICF obejmują:

    a) struktury:

    • struktury układu nerwowego;
    • oko, ucho i struktury powiązane;
    • struktury związane z głosem i mową;
    • struktury układu sercowo-naczyniowego, odpornościowego i oddechowego;
    • struktury związane z układem pokarmowym, metabolizmem i układem hormonalnym;
    • struktury układu moczowo-płciowego i rozrodczego;
    • struktury powiązane z ruchem;
    • skóra i struktury z nią powiązane.

    b) funkcje organizmu ludzkiego obejmują:

    • funkcje umysłowe;
    • funkcje narządów zmysłów;
    • funkcje głosu i mowy;
    • funkcje układu sercowo-naczyniowego, krwiotwórczego immunologicznego i oddechowego;
    • funkcje układu pokarmowego, metaboliczne i endokrynologiczne;
    • funkcje układu moczowo-płciowego i rozrodczego;
    • funkcje nerwowo-mięśniowo-szkieletowe i funkcje związane z ruchem;
    • funkcje skóry i innych struktur z nią powiązanych.

    Uszkodzenie struktur i funkcji organizmu powoduje ograniczenie działania na poziomie indywidualny. Działania ( activitis ) obejmują wszystko co człowiek robi. Polegają na wykonywaniu szeregu zamierzonych i celowych czynności w wyniku których oczekuje się określonych i zamierzonych rezultatów.

    Możliwość działania na poziomie indywidualnym – aktywność - warunkuje uczestniczenie w działaniach związanych z zaangażowaniem się w sytuacje życiowe, interakcją z innymi ludźmi i środowiskiem.

    Uczestniczenie obejmuje:

    • Uczenie się i praktyczne stosowanie zdobytej wiedzy;
    • Wykonywanie ogólnych zadań;
    • Porozumiewanie się;
    • Poruszanie się;
    • Dbanie o siebie;
    • Życie domowe;
    • Wzajemne kontakty i związki międzyludzkie;
    • Główne obszary życia;
    • Życie w społeczności lokalnej, działalność społeczna i obywatelska.

    Dla oceny możliwości uczestnictwa stosuje się dwa kwalifikatory, będące czynnikami indywidualnymi: Wykonywanie oraz Zdolność (możliwość) do wykonania.

    Czynniki środowiskowe obejmują czynniki ułatwiające lub utrudniające poziom i zakres funkcjonowania i uczestniczenia czyli:

    • Produkty i technologie
    • Środowisko naturalne i zmiany w środowisku dokonane przez człowieka
    • Wsparcie i wzajemne powiązania
    • Postawy osób z otoczenia osoby, której sytuacja jest opisywana
    • Usługi, systemy i polityka.
    do góry

    Rodzaje niepełnosprawności bezrobotnych w woj. lubuskim w 2010 r.

    Klasyfikacja ICF powstała ze względu na konieczność stworzenie międzynarodowego „wspólnego języka” dotyczącego skutków chorób dla zaspokojenia potrzeb ludzi niepełnosprawnych i stworzenia im szans na równi ze sprawnymi członkami społeczeństw. Klasyfikacja ICF ma szerokie zastosowanie interdyscyplinarne. Może być instrumentem wykorzystywanym co celów statystycznych, ale także klinicznych, badawczych, edukacyjnych, ekonomicznych. Przez państwo klasyfikacja niepełnosprawności ICF może być wykorzystywana do ustalania celów polityki społecznej.

    Według klasyfikacji ICF sporządzane są badania obrazujące rodzaje niepełnosprawności w poszczególnych województwach. Na jej podstawie stwierdza się procentowe występowanie rodzajów niepełnosprawności w woj. Lubuskim, wśród bezrobotnych w 2010 roku, według upośledzenia poszczególnych funkcji organizmu:

    • Narządu ruchu – 1595 osób (35,5% ogółu).
    • Choroby narządu wzroku – 391 osób (8,7% ogółu).
    • Choroby psychiczne – 377 osób (8,4% ogółu).
    • Choroby układu oddechowego i układu krążenia - 359 osób (8,0%).
    Wykres 1. Rodzaje niepełnosprawności bezrobotnych w woj. lubuskim w 2010 r. Źródło: Sytuacja osób niepełnosprawnych na lubuskim rynku pracy w 2010 r. opracowane przez Wojewódzki Urząd Pracy w Zielonej Górze.
    do góry
  • 2. Orzecznictwo o niepełnosprawności

    Kryteria i typy orzecznictwa

    Obecnie problem niepełnosprawności jest ważną sprawą społeczną. Szacuje się, że liczba osób niepełnosprawnych w Unii Europejskiej stanowi około 10% populacji, co odpowiada około 37 mln osób. Po przyjęciu nowych państw członkowskich, w tym Polski, liczba ta zwiększyła się do około 50 mln osób.

    W Polsce wg ostatnich badań GUS z 2002 roku liczba osób które uważają się za niepełnosprawne sięga ok. 5,5 mln osób, czyli 14,3 % polskiego społeczeństwa. Natomiast liczba osób, które według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, posiadają orzeczenie o niepełnosprawności, pozwalające korzystać im z praw przysługujących osobom niepełnosprawnym sięga niemal 4,5 mln osób. Różnica między tymi wartościami jest wynikiem odmiennych kryteriów klasyfikacji osoby jako niepełnosprawną, według różnych organów, definicji a także dziedzin nauki.

    Konsekwencją braku wspólnej dla krajów Unii Europejskiej definicji jest niejednolity system orzekania o niepełnosprawności. Instytucje publiczne działające w różnych krajach Wspólnoty bazują na odmiennych kryteriach, pozwalających na uzyskanie statutu niepełnosprawnego, a co za tym idzie korzystaniu z praw takiej osobie przysługujących. Sprawia to, że osoba uznana za niepełnosprawną w jednym z krajów członkowskich w innym może nie uzyskać takiego statusu prawnego.

    W Polsce system orzecznictwa o niepełnosprawności ma charakter złożony i dość skomplikowany. Orzecznictwo oparte jest bowiem na różnych źródłach prawa, odmiennych zasadach, trybach postępowania oraz instytucjach w zależności od celu orzecznictwa a także podmiotu, który o nie się ubiega.

    W orzecznictwie o niepełnosprawności możemy wyróżnić dwa rodzaje kryteriów, do których zastosowanie mają odmienne zasady postępowania, są to:

    Kryterium podmiotowe, które różnicuje grupę osób ubiegających się o statut niepełnosprawnego wg:

    • wieku (inne zasady obowiązują osoby do 16 roku życia a inne osoby powyżej tego wieku);
    • rodzaj działalności zawodowej (inne jest dla pracowników i osób pracujących na własny rachunek, inne dla rolników i ich rodzin, a jeszcze odmienne dla tzw. służb mundurowych ( żołnierze, policjanci, celnicy );

    Kryterium przedmiotowe mówi natomiast o zastosowaniu odmiennych zasad postępowania w zależności od:

    • celów dla których orzeka się o niepełnosprawności (inne są dla potrzeb rentowych a inne dla potrzeb poza rentowych);
    • stan biologiczny lub psychiczny, rodzaje ograniczenia aktywności, m.in. zdolności do pracy, zdolności do samodzielnej egzystencji itd.

    Złożoność systemu uległa pogłębieniu 1 września 1997 roku, wraz ze zniesieniem komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia działających przy Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. W orzecznictwie o niepełnosprawności nie funkcjonuje już podział na I, II i III grupę inwalidzką, ale osoby, które przed wejściem w życie ustawy zaliczono do jednej z grup, pozostały osobami niepełnosprawnymi oraz zachowały uzyskane wcześniej uprawnienia, jeżeli orzeczenie o zaliczeniu do jednej z grup nie utraciło mocy ani nie zostało zmienione.

    Obecnie biorąc pod uwagę cel funkcjonują dwa typy orzecznictwa:

    • orzecznictwo od celów rentowych – prowadzone jest przez lekarza orzecznika ZUS oraz komisje lekarskie z tego samego ramienia instytucjonalnego.
    • orzecznictwo do celów poza rentowych – prowadzone jest przez Powiatowe i w przypadku odwołań Wojewódzkie Ośrodki ds. Orzekania o Niepełnosprawności.
    Tab 1. Orzecznictwo rentowe a orzecznictwo pozarentowe. Źródło: http://www.praca.ffm.pl/foto/publikacje/pracownik_z_niepel.pdf
    do góry

    Orzecznictwo do celów rentowych

    Podstawowe założenia

    Postanowienia do celów rentowych wydawane są przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, oraz komisje lekarskie ZUS, które oceniają stopień niezdolności osoby niepełnosprawnej do pracy. Orzeczenie to jest podstawą dla osoby niepełnosprawnej o ubieganie się w ZUS do świadczeń takich jak renta bądź emerytura, po spełnieniu pozostałych kryteriów.

    W celach rentowych oprócz ZUS postanowienia wydają także inne organy orzecznicze w rozróżnieniu przez kryterium podmiotowe, na rodzaj wykonywanej pracy zawodowej i są to:

    • lekarze rzeczoznawcy i komisje lekarskie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS);
    • komisje podlegające Ministerstwu Obrony Narodowej (MON) i Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA).

    Wnioski, załączniki niezbędne do uzyskania orzeczenia o niezdolności do pracy

    Jeśli chcesz otrzymać orzeczenie lekarskie do celów rentowych niezbędne jest złożenie przez Ciebie wniosku.

    WNIOSEK POWINIEN ZAWIERAĆ:

    • imię i nazwisko, datę urodzenia oraz miejsce zamieszkania wnioskodawcy, PESEL I NIP lub serię i nr dowodu osobistego lub paszportu;
    • określenie celu wydania orzeczenia i wskazanie okoliczności, jakie lekarz orzecznik ma ustalić.

    Do wniosku należy dołączyć niezbędne załączniki.

    ZAŁĄCZNIKI OBEJMUJĄ:

    • zaświadczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza prowadzącego osobę ubiegającą się o orzeczenie (wystawione maksymalnie na miesiąc przed złożeniem wniosku o rentę).
    • wywiad zawodowy, chrakteryzujący miejsce pracy i rodzaj jej wykonywania.
    • dokumentację medyczną podstawową oraz inne dokumenty poświadczające stan zdrowia wnioskodawcy, mogące mieć znaczenie dla wydawanego orzeczenia np. poprzednie orzeczenie, zaświadczenie ze szpitala, karta badania profilaktycznego, dokumentacja rehabilitacji leczniczej lub zawodowej.

    Orzecznictwo, warunki uzyskania świadczenia, rodzaje rent

    Lekarz orzecznik wydaje orzeczenie o niezdolności do pracy na podstawie wymienionej powyżej dokumentacji oraz bezpośredniego badania osoby ubiegającej się o oświadczenie, przy czym gdy wskazana dokumentacja jest wystarczająca do wydania orzeczenia może on odstąpić od badania. Możliwe są jednak przypadki, że lekarz przed wydaniem orzeczenia zleci uzupełnienie dokumentacji, w szczególności o opinie lekarza konsultanta lub psychologa lub inne wyniki badań, niezbędne do wydania orzeczenia.

    Lekarz orzecznik wydaje orzeczenie o niezdolności do pracy odpowiednio do: stanu zdrowia, sprawności organizmu, wieku, zawodu, wykonywanej pracy, możliwości dalszego wykonywania pracy zarobkowej, a także możliwości przywrócenia zdolności do pracy przez leczenie, rehabilitację lub przekwalifikowanie zawodowe.

    Orzecznik kwalifikuje osobę niepełnosprawną jako:

    • całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, jest to osoba, u której stopień naruszenia sprawności organizmu powoduje konieczność stałej lub długotrwałej pomocy i opieki innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych;
    • całkowicie niezdolną do pracy, jest to osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy;
    • częściowo niezdolną do pracy, jest to osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji;

    (Podstawa prawna: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 z późn. zm.; Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy, Dz. U. z 2004 r., Nr 273, poz. 2711).

    Lekarz orzecznik określa także okres niezdolności do pracy, biorąc pod uwagę stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwość przywrócenia jej sprawności poprzez rehabilitację i leczenie, a także możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub celowe przekwalifikowanie w kontekście wieku i wykształcenia osoby niepełnosprawnej. Na tej podstawie kwalifikuje niezdolność do pracy jako:

    • Okresową niezdolność do pracy, gdy istnieją przesłanki powrotu do zadowalającego stanu zdrowia i możliwość powrotu do pracy;
    • Trwałą niezdolność do pracy, jeżeli według wiedzy lekarza nie ma rokowań na odzyskanie zdolności do pracy.

    UWAGA! Orzeczenie o niezdolności do pracy nie jest równoważne z prawem do renty. Jest ono zaledwie podstawą do ubiegania się o takie świadczenie.

    Niezdolność do pracy orzeka się na okres nie dłuższy niż 5 lat. Wyjątkowo na okres dłuższy orzeka się jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu. Jeżeli osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy przez okres co najmniej ostatnich 5 lat poprzedzających dzień badania lekarskiego brakuje mniej niż 5 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn), w przypadku dalszego stwierdzenia niezdolności do pracy orzeka się niezdolność do pracy na okres do dnia osiągnięcia tego wieku.

    Aby uzyskać prawo do renty, musisz spełnić dodatkowe warunki tj:

    • być osobą niezdolną do pracy;
    • mieć wymagany okres zatrudnienia (tzw.okresy składkowe i nieskładkowe);
    • posiadać niezdolność do pracy powstałą w czasie zatrudnienia lub w okresie równorzędnym z okresem zatrudnienia albo nie później niż 18 miesięcy po ustaniu tych okresów ( szczegółowo okresy te są opisane w ustawie o emeryturach i rentach ).

    Jeśli spełnisz wszystkie wymienione powyżej kryteria możesz otrzymać jedną z 3 rodzajów rent:

    • RENTA OKRESOWA – przysługuje osobie okresowo niezdolnej do pracy, na okres wskazany e decyzji organu rentowego;
    • RENTA STAŁA – przysługuje osobie, u której została stwierdzona trwałą niezdolność do pracy.
    • RENTA SZKOLENIOWA – przysługuje osobie, u której stwierdzono konieczność przekwalifikowania zawodowego. Renta szkoleniowa przysługuje przez 6 miesięcy z możliwością przedłużenia, ale nie dłużej niż o 30 miesięcy.

    Orzeczenie wydane przez ZUS do celów rentowych nie zamyka Ci drogi do podjęcia dodatkowej pracy. Fakt podjęcia pracy dodatkowej, pomimo posiadania orzeczenia i renty może jednak wpłynąć na jej zawieszenie w całości lub części. Wykonywanie dodatkowej pracy może także podczas kolejnych badań lekarskich ZUS wpłynąć na treść orzeczenia lekarza ZUS.

    Odwołania

    W przypadku gdy uzyskane przez Ciebie niekorzystnego orzeczenia lekarskiego od tej decyzji przysługuje Ci odwołanie do komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Postępowanie to przebiega w kilku krokach.

    Rys 2. Schemat przebiegu orzecznictwa do celów rentowych.
    • Lekarz orzecznik ZUS wydaje orzeczenie o niezdolności do pracy.
    • Od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS. Należy go zgłosić w terminie 14 dni od daty doręczenia orzeczenia lekarskiego wydanego przez orzecznika. Sprzeciw ten składa się za pośrednictwem właściwej ze względu na miejsce zamieszkania jednostki organizacyjnej ZUS, czyli ta jednostka w której zgłosiliśmy się na spotkanie z lekarzem orzecznikiem.
    • Odwołanie do sądu: od decyzji w sprawie renty można odwołać się do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych właściwego dla okręgu, w którym ma siedzibę oddział ZUS wydający zaskarżaną decyzję. Odwołanie to jest skuteczne tylko wówczas, gdy odwołanie nie zostało najpierw złożone do ZUS. Postępowanie sądowe jest wolne od wszelkich opłat. Odwołanie wnosimy za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję w terminie miesiąca od doręczenia. Jeżeli oddział ZUS, w który złożymy odwołanie uzna je za słuszne, uchyla zaskarżoną decyzję, natomiast w wypadku przeciwnym sprawa trafia do sądu.

    W województwie Lubuskim lekarze orzecznicy a także komisje lekarskie zlokalizowane są w Oddziałach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim oraz Zielonej Górze.

    ZUS Gorzów Wielkopolski
    (Gminy: Bogdaniec, Deszczno, Kłodawa, Lubiszyn, Santok, Witnica )
    ul. Sikorskiego 42
    66-400 Gorzów Wielkopolski
    Tel.: (95) 739-52-00, 739-53-00, 739-54-00, 739-54-62
    Fax.: (95) 739-54-54 Miasto: Gorzów Wielkopolski
    Dyrektor Oddziału: Roman Król Tel.: (95) 739-54-00, 739-53-00
    ZUS Zielona Góra
    (Gminy: Zielona Góra, Babimost, Bojadła, Czerwieńsk, Kargowa, Nowogród Bobrzański, Sulechów, Świdnica, Trzebiechów, Zabór )
    ul. Kupiecka 65
    65-426 Zielona Góra
    Tel.: (68) 329-42-0
    0 Fax.: (68) 320-25-55
    Dyrektor Oddziału: Roman Śniedziewski Tel.: (68) 326-88-19, 329-45-03
    do góry

    Orzecznictwo do celów poza rentowych

    Zasady ogólne, cel orzecznictwa, siedziba władz orzekających

    Orzecznictwo poza rentowe prowadzą Powiatowe Zespoły do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (PZO). Obecnie w Polsce funkcjonuje ponad 280 takich zespołów większości miast powiatowych. Sporadycznie jeden zespół obsługuje 2–3 powiaty.

    Uzyskanie orzeczenia do celów poza rentowych uprawnia osobę niepełnosprawną do uzyskania szeregu świadczeń, nie jest jednak podstawą do ubiegania się o rentę lub emeryturę.

    Wśród świadczeń przysługujących osobie z orzeczeniem o niepełnosprawności przez organy poza rentowe możemy wyróżnić:

    • pomoc w rehabilitacji zawodowej i możliwość uzyskania późniejszego zatrudnienia, możliwość korzystania ze szkoleń podnoszących kwalifikacje oraz dodatkowe przywileje przysługujące osobom niepełnosprawnym tj. Prawo do dodatkowych przerw w pracy czy też dodatkowych urlopów;
    • możliwość korzystania z terapii zajęciowej ;
    • uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego i dodatkowych świadczeń (np. dodatku do zasiłku rodzinnego);
    • prawo do korzystania z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych, rehabilitacyjnych , które są świadczone przez instytucje pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki,
    • prawo do dodatkowych ulg, wśród których można wyróżnić: podatkowe, komunikacyjne, zwolnienie z opłat radiowo – telewizyjnych;
    • możliwość korzystania z zaopatrzenia w środki techniczne oraz przedmioty ortopedyczne ułatwiające funkcjonowanie danej osoby.
    Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności woj. lubuskiego
    Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności
    Obszar działania obejmuje: miasto Zielona Góra, pow. zielonogórski, pow. krośnieński.
    ul. Dąbrowskiego 1
    65-021 Zielona Góra
    Przewodniczący Zespołu - Krzysztof Makarowicz
    email: pzon.zgora@o2.pl
    http://www.pzon.zgora.pl

    Wnioski i tryb postępowania

    Orzeczenie do celów poza rentowych wydawane jest na wniosek osoby zainteresowanej lub przedstawiciela ustawowego tej osoby. Wniosek oraz wszelkie niezbędne formularze ( „Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności” oraz „Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności”) możesz pobrać w siedzibach PZO lub ośrodkach pomocy społecznej a także w Internecie.

    Jeśli chcesz się ubiegać o taki rodzaj orzeczenia wraz z wnioskiem wymagane jest złożenie załączników, które obejmują :

    • zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wnioskodawcy ( ważne miesiąc od daty wydania ) wydane przez lekarza prowadzącego ( może być to lekarz rodzinny );
    • kserokopia historii choroby niezbędna do ustalenia stopnia niepełnosprawności. Powyższy komplet dokumentów można złożyć osobiście, za pośrednictwem ośrodka pomocy społecznej lub centrum pomocy rodzinie lub listem poleconym w siedzibie PZO odpowiadającej miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Przed złożeniem wniosku o dokładny adres jego dostarczenia warto zapytać w Powiatowym Urzędzie pracy, który z pewnością pokieruje nas do właściwego miejsca. W przypadku korzystaniu z pośrednictwa ośrodka pomocy społecznej przy składaniu dokumentów, należy uprzednio wyrazić pisemną zgodę, na złożenie wniosku przez przedstawicieli tych instytucji w swoim imieniu.

    Po złożeniu wniosku wraz z kompletem wymaganych dokumentów osoba, której wniosek dotyczy oczekuje na powiadomienie listowne o terminie posiedzenia składu orzekającego, na którym ma obowiązek osobistego stawienia się. O terminie posiedzenia wnioskodawca jest informowany najpóźniej na 14 dni przed wyznaczoną datą posiedzenia. W przepadku gdy stan zdrowotny osoby niepełnosprawnej, poddanej orzecznictwu, potwierdzony zaświadczeniem lekarskim, uniemożliwia jej obecność, wówczas badanie przeprowadza się w miejscu pobytu tej osoby. W wyjątkowych przypadkach postępowanie orzekające może być przeprowadzone bez uczestnictwa osoby niepełnosprawnej, o ile przewodniczący komisji uzna, iż posiadana dokumentacja medyczna jest wystarczająca do wydania takiego orzeczenia.

    W składzie komisji orzekającej Powiatowego Zakładu Orzekającego przewodniczącym zawsze jest lekarz będący specjalistą w dziedzinie chorób, które deklaruje wnioskodawca. Wśród pozostałych członków wyróżnić możemy dwie osoby, biorące udział w bezpośrednim badaniu wnioskodawcy, które przeprowadzane jest w oddzielnych pomieszczeniach. Poza tym członkami komisji są przedstawiciele innych grup zawodowych tj. psycholodzy, doradcy zawodowi, pracownicy socjalni, pedagodzy.

    Istnieją przypadki odmowy ustalenia stopnia niepełnosprawności lub ustalenia go w innym wymiarze, niż zakładała osoba zainteresowana. Wówczas wnioskodawca ma prawo zgłosić odwołanie do tzw. II instancji, którą stanowią analogiczne komisje ds. Orzekania o niepełnosprawności powołane na szczeblu wojewódzkim. Odwołanie to należy złożyć nie później jak 14 dni od daty doręczenia postanowienia. Procedura orzecznictwa jest tu analogiczna do tej w pierwszej instancji, a powołany zespół ma prawo uchylić w całości lub całkowicie postanowienie powiatowego zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności co jest bardzo częstą praktyką.

    Od orzeczenia wydanego przez wojewódzki zespół przysługuje odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem organu, który wydał orzeczenie czyli w tym wypadku wojewódzkiego zespołu. Schemat postępowania przedstawia rys 1. Istotnym jest fakt, że postępowanie w sprawach odwołań jest wolne od kosztów i opłat sądowych.

    Rys 4. Struktura organizacyjna systemu orzekania o niepełnosprawności do celów poza rentowych. Źródło – opracowanie własne na podstawie: http://www.praca.ffm.pl/foto/publikacje/pracownik_z_niepel.pdf

    W Województwie Lubuskim organem odwoławczym II instancji jest Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, którego zadaniem jest rozpoznawanie odwołań od orzeczeń o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydawanych przez powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności z obszaru województwa lubuskiego.

    Zespół został powołany Zarządzeniem Wojewody Lubuskiego Nr 238 z dnia 18 października 2000 roku.

    Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności ma siedzibę w budynku Lubuskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp., przy ul. Jagiellończyka 8 na IV piętrze, w pok. 431.
    >

    W skład Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wchodzą

    :
    • Przewodnicząca WZON
      Henryka Łukowiak:
      e-mail: henryka.lukowiak@uwoj.gorzow.pl tel (95) 7 115 402
    • Sekretarz WZON;
    • Lekarze;
    • Psycholodzy;
    • Pedagodzy;
    • Doradcy zawodowi;
    • Pracownicy socjalni.
    Nadzór nad orzecznictwem na szczeblu krajowym sprawuje:

    Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
    ul. Gałczyńskiego 4
    00-362 Warszawa
    tel. (22) 55-10-107

    Adres korespondencyjny:
    ul. Nowogrodzka 1/3/5
    00-513 Warszawa

    Klasyfikacja stopni niepełnosprawności

    Po posiedzeniu sporządzany jest raport, a na jego podstawie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które wnioskodawca otrzymuje listem poleconym najpóźniej 14 dni po odbytym badaniu.

    Powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności wydaje orzeczenia o:

    • znacznym stopniu niepełnosprawności;
    • umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;
    • lekkim stopniu niepełnosprawności.

    Uwaga: Orzeczenie o znacznym albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie stanowi przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy.

    Tabela 2. Klasyfikacja stopni niepełnosprawności. Na podstawie: http://pup.zielona.gora.sisco.info/?id=325

    Orzeczenie ponadto zawiera takie informacje jak:

    • symbol przyczyny niepełnosprawności (Orzeczenie może zawierać więcej niż jeden, ale nie więcej niż trzy symbole przyczyn niepełnosprawności, które wpływają na zaburzenie funkcji organizmu).

      Aktualne symbole przyczyny niepełnosprawności: Od 01 stycznia 2010 roku na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2009 r. (Dz. U. Nr 224, poz. 1803 z dnia 30 grudnia 2009 r. obowiązują następujące symbole przyczyny niepełnosprawności:

      01-U - upośledzenia umysłowe,
      02-P - choroby psychiczne,
      03-L - zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu,
      04-O - choroby narządu wzroku,
      05-R - upośledzenia narządu ruchu,
      06-E - epilepsja,
      07-S - choroby układu oddechowego i krążenia,
      08-T - choroby układu pokarmowego,
      09-M - choroby układu moczowo-płciowego,
      10-N - choroby neurologiczne,
      11-I - inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego,
      12-C - całościowe zaburzenia rozwojowe.
    • datę lub okres powstania niepełnosprawności;
    • okres, na jaki orzeczono niepełnosprawność – zaliczenie do stopnia niepełnosprawności może też być orzeczone na stałe;
    • wskazania określone przez skład orzekający (tab. 4);
    • uzasadnienie;
    • pouczenie o przysługującym odwołaniu od decyzji zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności;

    Legitymacje

    Pomimo, że orzeczenie jest podstawą do korzystania z ulg i uprawnień, to tak jak w przypadku innych regulacji prawnych, aby ułatwić korzystanie z ulg w życiu codziennym, świadectwem potwierdzającym jego posiadanie jest legitymacja, która od 01 stycznia 2010 roku na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2009 r. (Dz. U. Nr 224, poz. 1803 z dnia 30 grudnia 2009 r.) wydawana jest wyłącznie na podstawie wydanych orzeczeń przez powiatowe lub wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności, na wniosek osoby zainteresowanej.

    Uzyskanie legitymacji osoby niepełnosprawnej

    Legitymacje dokumentujące niepełnosprawność lub stopień niepełnosprawności wydawane są wyłącznie na podstawie:

    • wydanych orzeczeń o niepełnosprawności,
    • wydanych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności,
    • wydanych orzeczeń o wskazaniach do ulg i uprawnień.

    Jeśli posiadasz jedno z wymienionych powyżej orzeczeń wniosek o wydanie legitymacji możesz złożyć we właściwym do twojego miejsca zamieszkania w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

    Rys 6. Wzór legitymacji osoby niepełnosprawnej. Źródło: http://www.lzinr.lublin.pl/ABC/abc11-2.html
    do góry
  • 3. Ulgi przysługujące osobom niepełnosprawnym

    Najważniejsze ulgi i uprawnienia:

    Pomoc w załatwianiu różnych spraw

    Jeśli jesteś osobom niepełnosprawną lub opiekunem dziecka niepełnosprawnego masz prawo do załatwienia spraw urzędowych poza kolejnością w instytucjach i urzędach publicznych. Pierwszeństwo przysługuje Ci także w sklepach, a w przypadku dużych marketów może korzystać z tzw. kas pierwszeństwa.

    do góry

    Refundacja kosztów uczestnictwa w turnusach rehabilitacyjnych

    W Polsce za wspieranie rehabilitacji osób niepełnosprawnych i fundusze gospodarowane na ten cel odpowiada Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Środki pochodzące z PFRON przeznaczane są w dużej mierze na utrzymanie istniejących a zagrożonych likwidacją miejsc pracy oraz dofinansowywanie turnusów rehabilitacyjnych, sportu, kultury, rekreacji i turystyki osób niepełnosprawnych.

    do góry

    Ulgi pocztowe

    Powszechny dostęp do usług pocztowych jest zagwarantowany osobom niepełnosprawnym na mocy uregulowań prawnych ( Dz. U. Z 2003r. Nr 130, poz. 1188 ), które przewidują:

    • Organizację pracy placówek pocztowych w sposób umożliwiający osobom na wózku inwalidzkim korzystanie z usług świadczonych przez te placówki;
    • Tworzenie w placówkach pocztowych odpowiednio oznakowanych stanowisk obsługujących osoby niepełnosprawne;
    • Umieszczanie skrzynek pocztowych nadawczych tak, aby osoba niepełnosprawna poruszająca się an wózku miała do nich swobodny dostęp;
    • Doręczanie osobom: z uszkodzeniem narządu ruchu, na wózku inwalidzkim oraz niewidomym i ociemniałym, na ich wniosek i bez dodatkowych opłat przesyłek listowych i rejestrowanych osobiście z pominięciem skrzynki i bez konieczności odbierania jej na poczcie;
    • Przyjmowanie od osoby niepełnosprawnej przesyłki pocztowej prawidłowo oznaczonej i opłaconej, nie będącej przesyłką rejestrową ( czyli wymagającą pokwitowania ).

    Szukaj więc w swoim Urzędzie Pocztowym odpowiednio oznakowanych stanowisk i korzystaj z przysługujących Ci praw.

    do góry

    Ulgi telekomunikacyjne

    Operatorzy świadczący powszechne usługi telekomunikacyjne mają obowiązek zapewnić osobom niepełnosprawnym dostęp do nich ( Dz. U. 2000r., Nr 73, poz. 852) na równi z osobami pełnosprawnymi w zakresie :

    • Zakładania aparatów publicznych przystosowanych do osób niepełnosprawnych;
    • Oferowania osobom niepełnosprawnych aparatów przystosowanych do używania przez te osoby;

    Operatorzy nie mają obowiązku stosować ulgowych opłat dla osób niepełnosprawnych w ramach świadczonych przez nich usług, mogą jednak samodzielnie podejmować decyzje odnośnie rabatów im przysługujących.

    do góry

    Abonament radiowo – telewizyjny

    Na mocy ustawy ( Dz. U. z 1996r., Nr 82, poz. 383 z późn. zm. ) :

    1. Osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym/ osoby całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji / inwalidzi grupy I na podstawie dokumentów:

    • Orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub legitymacji osoby niepełnosprawnej;
    • Orzeczeniu o całkowitej niezdolności do pracy i do samodzielnej egzystencji;
    • Decyzji ZUS lub orzeczenia : komisji lekarskiej ds. Inwalidztwa i zatrudnienia, wojskowej komisji lekarskiej lub komisji podległej MSW.

    2. Osoby o stałej lub długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, którym przysługuje zasiłek pielęgnacyjny na podstawie: orzeczenia organu KRUS oraz zaświadczenia o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego.

    3. Osoby niesłyszące, u których stwierdzono całkowitą głuchotę lub obustronne upośledzenie słuchu na podstawie jednego z dokumentów:

    • Legitymacji Polskiego Związku Głuchych;
    • Orzeczenia o całkowitej głuchocie lub obustronnym upośledzeniu słuchu wydawanym przez właściwy organ orzekający;
    • Zaświadczenia wystawianego przez Zakład Opieki Zdrowotnej.

    4. Osoby niewidome, których ostrość wzroku nie przekracza 15 %, na podstawie jednego z dokumentów:

    • Legitymacji Polskiego Związku Niewidomych lub Związku Ociemniałych Żołnierzy Rzeczypospolitej Polskiej;
    • Orzeczenia zaliczającego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z tytułu uszkodzenia narządu wzroku oraz orzeczenia stwierdzającego wymagane uszkodzenie, wydanych przez właściwy organ orzekający;
    • Zaświadczenia wystawianego przez Zakład Opieki Zdrowotnej.

    5. Inwalidzi wojenni i wojskowi na podstawie książeczki inwalidy wojennego lub wojskowego, wystawionej przez ZUS.

    Mają prawo do zwolnienia z abonamentu radiowo – telewizyjnego. Jeśli posiadasz któryś z wymienionych dokumentów wówczas wystarczy przedstawić w urzędzie pocztowym w miejscu stałego pobytu jeden z nich. Zwolnienie od opłaty następuje od początku miesiąca, następującego po miesiącu, w którym złożono wymagane dokumenty.

    do góry

    Karta parkingowa

    Karta parkingowa jest dokumentem o standardzie międzynarodowym, obowiązującym także w krajach Unii Europejskiej. Jednak w poszczególnych krajach członkowskich obowiązują odrębne przepisy wynikające z prawa drogowego dla danego kraju, a co się z tym wiąże, odrębne ulgi i uprawnienia dla niepełnosprawnych. Jest ona wydawana osobom indywidualnym, ale także placówkom zajmująca się opieką, rehabilitacją lub edukacją osób niepełnosprawnych.

    Na mocy ustawy Prawa o ruch drogowym (Dz. U. z 2009r Nr 97, poz. 802) kartę parkingową można otrzymać tylko na podstawie orzeczeń wydawanych przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, to jest:

    • orzeczenia o niepełnosprawności;
    • orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wraz ze wskazaniem spełnienia w punkcie 9 orzeczenia przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Osoby zaliczone do lekkiego stopnia niepełnosprawności będą mogły otrzymać kartę parkingową tylko w przypadku ustalenia przyczyny niepełnosprawności oznaczonej symbolem 05-R (upośledzenie narządu ruchu) lub 10-N (choroby neurologiczne).

    Kartę parkingową wydaje osobie niepełnosprawnej starosta. Za wydanie karty parkingowej pobiera się opłatę w wysokości ustalonej przez ministra właściwego do spraw transportu. Dział wydający karty parkingowe może się znajdować przy Starostwie Powiatowym lub przy Urzędzie Miasta. Informację o tym, gdzie w naszym mieście należy składać dokumenty o wydanie karty parkingowej, powinniśmy uzyskać przy Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności.

    Aby otrzymać kartę parkingową, musisz złożyć następujące dokumenty:

    • kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (należy mieć ze sobą oryginał do potwierdzenia);
    • kserokopię dowodu osobistego;
    • fotografię (3,5 x 4,5 cm);
    • na miejscu wypełnia się wniosek na odpowiednim formularzu;
    • trzeba także uiścić opłatę skarbową w wysokości 25 zł (przy składaniu wniosku podawany jest numer konta bankowego, na które należy wpłacić kwotę) - stan na dzień 16 lipca 2003.

    Na wydanie karty parkingowej oczekuje się zwykle kilka dni. Osoba niepełnosprawna o obniżonej sprawności ruchowej, kierująca pojazdem samochodowym oznaczonym kartą parkingową może nie stosować się do niektórych znaków drogowych.

    Przepis ten dotyczy również:

    • kierującego pojazdem przewożącego osobę o obniżonej sprawności ruchowej;
    • pracowników placówek zajmujących się opieką, rehabilitacją lub edukacją osób niepełnosprawnych pozostających pod opieką tych placówek.

    Wszystkie przepisy dotyczące karty parkingowej stosują się także do osób, które posługują się kartą parkingową wydaną poza granicami Polski.

    Karta parkingowa potwierdza uprawnienia:

    • do korzystania z miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych
    • do niestosowania się do następujących znaków drogowych ( z zachowaniem należytej ostrożności ):
    • B-1 zakaz ruchu w obu kierunkach;
    • B-3 zakaz wjazdu pojazdów silnikowych z wyjątkiem motocykli jednośladowych;
    • B-3a zakaz wjazdu autobusów;
    • B-4 zakaz wjazdu motocykli;
    • B-10 zakaz wjazdu motorowerów;
    • B-35 zakaz postoju;
    • B-37 zakaz postoju w dni nieparzyste;
    • B-38 zakaz postoju w dni parzyste;
    • B-39 strefa ograniczonego postoju.

    Podkreślić należy fakt, że aby nie stosować się do podanych powyżej znaków potrzebny jest formalny dokument karty parkingowej, którego nie należy mylić z tzw. emblematem inwalidzkim, czyli powszechnie mówiąc znaczkiem na samochód dla osoby niepełnosprawnej. Emblemat służy bowiem tylko oznaczeniu pojazdu, jako samochód osoby niepełnosprawnej, nie uprawnia natomiast do żadnych dodatkowych przywilejów. Zanim zaczniesz korzystać z przysługujących Ci praw, upewnij się, że posiadasz właściwy dokument.

    Rys 7. Wzór karty parkingowej dla osób niepełnosprawnych.

    Karta parkingowa powinna być umieszczona za przednią szybą samochodu w sposób widoczny, umożliwiający jej proste zidentyfikowanie tzn. Odczytanie jej pierwszej strony – z zamieszczonym symbolem wózka inwalidzkiego.

    do góry

    Ulgi na przejazdy środkami transportu publicznego oraz u przewoźników prywatnych

    Osoby niepełnosprawne mają na mocy ustawy prawo do korzystania z ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego.

    Usługi te przysługują jednak tylko wybranym grupom osób niepełnosprawnych, do których zaliczamy:

    • osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności, niezdolne do samodzielnej egzystencji,
    • osoby niewidome;
    • dzieci i młodzież dotknięte inwalidztwem lub niepełnosprawne.

    Ulgi te obejmują również przewodnik lub opiekuna towarzyszącego w podróży osobie niewidomej albo niezdolnej do samodzielnej egzystencji a także dziecku dotkniętemu niepełnosprawnością.

    Osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności, niezdolne do samodzielnej egzystencji i inwalidzi grupy I, mają prawo do:

    • 49 % ulgi przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych oraz autobusowego w komunikacji zwykłej, na podstawie biletów jednorazowych;
    • 37 % ulgi przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach innych niż osobowe oraz autobusowego w komunikacji innej niż zwykła, na podstawie biletów jednorazowych.

    Do ulgi uprawnia jeden z poniższych dokumentów:

    • wypis z treści orzeczenia komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, wojskowej komisji lekarskiej, komisji lekarskiej podległej Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji albo Szefowi Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego albo Szefowi Agencji Wywiadu stwierdzający zaliczenie do I grupy inwalidztwa;
    • wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdzający całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji albo niezdolność do samodzielnej egzystencji;
    • wypis z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), lub orzeczenia komisji lekarskiej KRUS, stwierdzający niezdolność do samodzielnej egzystencji;
    • zaświadczenie ZUS lub KRUS, stwierdzające zaliczenie wyrokiem sądu do I grupy inwalidów bądź uznanie niezdolności do samodzielnej egzystencji;
    • legitymacja emeryta - rencisty wojskowego wydana przez właściwy organ emerytalny podległy Ministrowi Obrony Narodowej lub rencisty policyjnego wydana przez właściwy organ emerytalno-rentowy podległy Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji lub Ministrowi Sprawiedliwości, z wpisem o zaliczeniu do I grupy inwalidztwa;
    • legitymacja osoby niepełnosprawnej, stwierdzająca znaczny stopień niepełnosprawności, wystawiona przez uprawniony organ.

    Dokumenty, o których mowa powyżej, okazuje się wraz z dowodem osobistym lub innym dokumentem umożliwiającym potwierdzenie tożsamości osoby uprawnionej.

    Osoby niewidome (jeśli nie są uznane za osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji, inwalidami grupy I), mają prawo do:

    • 37 % ulgi przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w klasie 2 oraz autobusowego, na podstawie biletów jednorazowych lub miesięcznych imiennych.

    Dokumentami poświadczającymi uprawnienia osób niewidomych, są:

    • analogiczne dokumenty jak w przypadku rencistów, stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy albo inwalidztwo II grupy, z powodu stanu narządu wzroku;
    • legitymacja osoby niepełnosprawnej, stwierdzająca umiarkowany stopień niepełnosprawności z powodu stanu narządu wzroku lub oznaczona symbolem przyczyny niepełnosprawności - "04-O", wystawiona przez uprawniony organ.

    Przewodnik lub opiekun towarzyszący w podróży osobie niewidomej albo osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, inwalidzie I grupy, ma prawo do: ulgi 95% przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego oraz autobusowego, na podstawie biletów jednorazowych oraz jednego z dokumentów podopiecznego.

    Opiekun osoby niepełnosprawnej, według ustawy, musi być osobą pełnoletnią. Przewodnikiem osoby niewidomej natomiast, może być osoba, która ukończyła 13 lat, albo pies – przewodnik ( wtedy również za psa uiszczamy opłatę ulgową ).

    Dokumentami poświadczającymi uprawnienie do korzystania z ulgi 95% dla opiekuna lub przewodnika towarzyszącego w podróży osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji jest jeden z wymienionych powyżej dokumentów osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji, natomiast dla przewodnika lub opiekuna towarzyszącego w podróży osobie niewidomej albo dla psa - przewodnika - jeden z dokumentów osoby niewidomej, wymienionych powyżej.

    Dzieci i młodzież dotknięte inwalidztwem lub niepełnosprawne a także ich rodzice lub opiekunowie, mają prawo do:

    • ulgi 78 % na podstawie biletów jednorazowych lub miesięcznych imiennych, przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego oraz autobusowego. Jednakże wyłącznie w przypadku przejazdów z miejsca zamieszkania lub miejsca pobytu do przedszkola, szkoły, szkoły wyższej, placówki opiekuńczo-wychowawczej, placówki oświatowo-wychowawczej, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego, specjalnego ośrodka wychowawczego, ośrodka umożliwiającego dzieciom i młodzieży spełnianie obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, ośrodka rehabilitacyjno-wychowawczego, domu pomocy społecznej, ośrodka wsparcia, zakładu opieki zdrowotnej, poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, a także na turnus rehabilitacyjny - i z powrotem.

    Ustawa wprowadza ponadto przepis uprawniający emerytów i rencistów, oraz ich współmałżonków, na których pobierane są zasiłki rodzinne do dwóch przejazdów w ciągu roku z ulgą 37% przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych.

    Dokumentami poświadczającymi uprawnienie emerytów i rencistów oraz ich współmałżonków, na których pobierane są zasiłki rodzinne, do korzystania z dwóch ulgowych przejazdów w ciągu roku środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych, są zaświadczenia wydawane przez organy jednego ze związku emerytów i rencistów wymienionych w rozporządzeniu.

    Zaświadczenie niniejsze okazuje się wraz z dowodem osobistym lub innym dokumentem umożliwiającym stwierdzenie tożsamości osoby uprawnionej.

    Prywatne środki transportu.

    Prywatni przewoźnicy na podstawie własnych regulaminów sami decydują o rodzajach, wielkości ulg i grupach ludzi, którym ulgi te przysługują. Nie obowiązują ich przepisy o ulgach, które mają zastosowanie jedynie do transportu publicznego. Mogą oni stosować ulgi przewidziane w ustawie o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami transportu publicznego, jeśli zawrą umowę z odpowiednim szczeblem samorządu ( gminą, powiatem lub województwem) i z tego tytułu otrzymają dopłatę. Jedynym zobowiązaniem przewoźników prywatnych w stosunku do osób niepełnosprawnych, jest ułatwienie korzystania ze środków transportu, punktów odprawy (tj. przystanków, peronów ).

    do góry

    Ulgi w podatku dochodowym

    Jeżeli jesteś osobą niepełnosprawną ewentualnie masz na utrzymaniu osobę niepełnosprawną (a jej dochody nie przewyższają w roku podatkowym nie przekraczają kwoty 9120 zł), wówczas niektóre poniesione przez Ciebie wydatki, czyli te na cele rehabilitacyjne oraz wydatki powiązane z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych uprawniają Cię do ulgi w podatku dochodowym od osób fizycznych.

    Odliczenie od podatku jest możliwe wówczas, gdy spełnisz wszystkie wymagane warunki. Urząd podatkowy ma prawo sprawdzić prawidłowość poczynionych odliczeń.

    Warunki, jakie należy spełnić, aby mieć możliwość skorzystania z ulgi obejmują:

    1. Posiadanie przez osobę, której dotyczy wydatek:

    • orzeczenia o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności lub
    • decyzji przyznającej rentę z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, rentę szkoleniową albo rentę socjalną lub
    • orzeczenia o niepełnosprawności osoby, która nie ukończyła 16 roku życia.

    2. Braku sfinansowania ich (dofinansowane) ze środków: zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych lub ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia, zakładowego funduszu świadczeń socjalnych albo nie zostały zwrócone podatnikowi w jakiejkolwiek formie. W przypadku gdy wydatki były częściowo sfinansowane (dofinansowane) z tych funduszy (środków), odliczeniu podlega różnica pomiędzy poniesionymi wydatkami a kwotą sfinansowaną (dofinansowaną) z tych funduszy (środków) lub zwróconą w jakiejkolwiek formie.

    3. Posiadanie dowodu poniesienia tych wydatków (faktur, rachunków, potwierdzenia przelewu bankowego, dowodu wpłaty na poczcie, o ile wynika z nich kiedy, za co, ile, kto zapłacił). Nie dotyczy to wydatków na opłacenie przewodnika osób niewidomych, utrzymanie psa-przewodnika oraz wydatków za używanie samochodu osobowego (będącego własnością lub współwłasnością niepełnosprawnego) na dojazd na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne.

    Od dochodu przy sporządzaniu zeznania podatkowego można odliczyć na cele rehabilitacyjne wydatki objęte ulgą, które możemy podzielić na :

    • wydatki nielimitowane (potrąceniu podlega cała wydatkowana kwota);
    • wydatki ograniczane limitami (kwotę przysługującego odliczenia wylicza się z uwzględnieniem tzw. "dolnego" lub "górnego" limitu kwotowego).

    Wydatki nielimitowane — obejmują koszty poniesione na:

    • opłatę za zabiegi rehabilitacyjne, zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, pobyt w zakładzie terapii leczniczej, zakładach opiekuńczo-leczniczych, odpłatny pobyt na leczeniu w zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego;
    • zakup wydawnictw i materiałów czy też pomocy szkoleniowych, adekwatnie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności;
    • odpłatne przejazdy środkami transportu publicznego związane z pobytem na turnusie rehabilitacyjnym, w zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego, zakładzie rehabilitacji leczniczej, zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych oraz koloniach i obozach dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej, a także dzieci osób niepełnosprawnych, , które nie ukończyły 25. roku życia;
    • przystosowanie pojazdów mechanicznych do potrzeb wynikających z niepełnosprawności;
    • adaptację i wyposażenie mieszkań oraz budynków mieszkalnych do potrzeb osób niepełnosprawnych;
    • opłacenie tłumacza języka migowego;
    • odpłatny pobyt na turnusie rehabilitacyjnym;
    • opiekę pielęgniarską w domu nad osobą niepełnosprawną w okresie przewlekłej choroby uniemożliwiającej poruszanie się oraz usługi opiekuńcze świadczone dla osób niepełnosprawnych zaliczonych do I grupy inwalidztwa;
    • obozy i kolonie dla młodzieży i dzieci niepełnosprawnej oraz dzieci osób niepełnosprawnych, które nie skończyły 25-tego roku życia;
    • zakup i naprawę urządzeń, narzędzi technicznych, sprzętu indywidualnego potrzebnych i ułatwiających wypełnianie czynności życiowych oraz niezbędnych w rehabilitacji, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności, nie uwzględniając sprzętu gospodarstwa domowego;
    • konieczny, odpłatny przewóz na wymagane zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne:
      • osoby niepełnosprawnej - karetką transportu sanitarnego
      • osoby niepełnosprawnej zaliczonej do II lub I grupy inwalidztwa oraz dzieci niepełnosprawnych do lat 16, również innymi niż karetka środkami transportu sanitarnego

    Wydatki ograniczone limitami — należą do nich opłaty poniesione na:

    • opłacenie przewodników osób z niepełnosprawnością ruchową zaliczonych do I grupy inwalidztwa, a także osób niewidomych zaliczonych do II lub I grupy inwalidztwa – w kwocie nie przekraczającej w roku podatkowym 2280 zł,;
    • utrzymanie przez osoby niewidome zaliczone do I lub II grupy inwalidztwa psa przewodnika, również w kwocie 2280 zł w danym roku podatkowym;
    • utrzymanie samochodu osobowego stanowiącego własność lub współwłasność podatnika mającego na utrzymaniu osobę niepełnosprawną zaliczoną do I lub II grupy inwalidztwa lub dzieci niepełnosprawnych, które nie ukończyły 16. roku życia lub osoby niepełnosprawnej zaliczonej do I lub II grupy inwalidztwa, na potrzeby powiązane z koniecznym przewozem na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne - maksymalna kwota ulgi w roku podatkowym wynosi w tym wypadku także 2280 zł;
    • leki w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy faktycznie poniesionymi wydatkami w danym miesiącu, a kwotą 100 zł, jeśli lekarz specjalista stwierdzi, że osoba niepełnosprawna powinna stosować określone leki (stale lub czasowo).

    Podstawa prawna: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176, z późn. zm.), art. 26.

    Na mocy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2002 r. nr 9, poz. 84, z późn. zm.), osobie niepełnosprawnej przysługują także dodatkowe ulgi, które obejmują:

    • Zwolnienie z podatku od posiadania psów: Podatku od posiadania psów nie pobiera się z tytułu posiadania psów będących pomocą dla osób niepełnosprawnych niewidomych, głuchoniemych, niedołężnych (podatnikami tego podatku są osoby posiadające psy); podatek ten jest pobierany przez gminę. Podstawa prawna:Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2002 r. nr 9, poz. 84, z późn. zm.), art. 13.
    • Zwolnienie z opłaty klimatycznej: Opłaty miejscowej (zwanej klimatyczną) nie pobiera się od niewidomych i ich przewodników. Opłata miejscowa (klimatyczna) jest to opłata pobierana przez gminę od osób fizycznych przebywających dłużej niż dobę w celach wypoczynkowych, zdrowotnych, szkoleniowych lub turystycznych w miejscowościach posiadających korzystne właściwości klimatyczne, walory krajobrazowe oraz warunki umożliwiające pobyt osób w tych celach za każdy dzień pobytu w takich miejscowościach. Podstawa prawna:Ustawa z dnia12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2002 r. nr 9, poz. 84, z późn. zm.), art. 17.
    do góry

    Skrócenie wymiaru okresu pracy wciągu doby

    W pacy osobie niepełnosprawnej przysługuje prawo realizacji zadań na podstawie jej zatrudnienia w wymiarze pełnoetatowym tj. 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, bez możliwości dla pracodawcy powierzania jej pracy w godzinach nadliczbowych i godzinach nocnych.

    W przypadku osób niepełnosprawnych zaliczanych do grupy z orzeczeniem znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, czas pracy nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Wymiar czasu pracy osoby niepełnosprawnej pracodawca jest zobowiązany przestrzegać od dnia następującego po przedstawieniu mu orzeczenia o niepełnosprawności.

    Norm tych nie stosuje się do osób niepełnosprawnych:

    • zatrudnionych przy pilnowaniu;
    • w przypadku gdy na wniosek osoby niepełnosprawnej lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi na to zgodę.

    W ciągu dnia pracy niepełnosprawny ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy przeznaczonej na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek w wymiarze 30 minut, wliczanej do czasu pracy.

    do góry

    Dodatkowy urlop wypoczynkowy

    Osobom niepełnosprawnym przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego przysługuje osobie niepełnosprawnej po przepracowaniu roku po dniu zaliczenia tej osoby do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Urlop dodatkowy nie przysługuje osobie uprawnionej do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych lub do co najmniej 10-dniowego urlopu dodatkowego na podstawie innych uprawnień.

    Zwolnienia od pracy w celu uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym.

    Osoba niepełnosprawna ma także prawo raz w roku do zwolnienia od pracy nie przekraczającego 21 dni roboczych w celu wyjazdu na turnus rehabilitacyjny. Przysługuje jej także dodatkowe zwolnienie w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu zaopatrzenia się w sprzęt ortopedyczny lub w celu jego naprawy, jeżeli działania te nie mogą być wykonywane poza czasem pracy.

    Podstawa prawna: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst. jedn. Dz. U. 2008 r. nr 14 poz. 92 z późn. zm.)

    do góry
  • 4. Bibliografia

    • Gałkowski T.: Wokół definicji pojęcia „osoba niepełnosprawna” - doświadczenia europejskie, Uniwersytet Warszawski 2004r.
    • Kucharek M.: Orzekanie o niepełnosprawności dla celów rehabilitacji zawodowej. Lublin 2007r.
    • Niecikowska. R. red.: Vademecum osoby niepełnosprawnej, Wydawnictwo Klon, Warszawa 2003r.
    • Piasecki M, Stepniak M. : Osoby niepełnosprawne w Unii Europejskiej, Szanse i zagrożenia, Lublin 2003r.
    • Rutkowska E.: Pracownik z niepełnosprawnością, Lublin 2007r.
    • Szluz E.: Osoby niepełnosprawne w Unii Europejskiej sytuacja i perspektywy. Seminare 2007r.
    • Wilkowska – Pietruszyńska A. : „Niepełnosprawność”, Orzecznictwo Lekarskie 2009r.

    Źródła internetowe:

    do góry